SUY GIÁP: Nguyên nhân,triệu chứng và cách điều trị!

[thanh232]

Suy giáp là gì ?

Suy giáp liên quan đến bất kỳ tình trạng nào mà tuyến giáp sản xuất ra hormone dưới mức bình thường. Suy giáp dẫn đến nhiều rối loạn. Những rối loạn này có thể liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến tuyến giáp.

Bởi vì hormone tuyến giáp ảnh hưởng đến sự tăng trưởng, phát triển và nhiều quá trình hình thành tế bào khác, do đó khi hormone tuyến giáp không đủ sẽ ảnh hưởng đến toàn cơ thể.
Bài này chỉ khu trú đến suy giáp ở người lớn.


Hormone tuyến giáp là gì?

Hormone tuyến giáp được tạo ra bởi tuyến giáp. Tuyến giáp nằm ở phần dưới của cổ, bên dưới trái cổ. Tuyến này phủ quanh khí quản và có hình dáng tương tự như cánh bướm - hai cánh là thùy và gắn bởi phần giữa là eo.

Tuyến giáp sử dụng iod (đa phần từ chế độ ăn như cá biển, bánh mì và muối) để tạo ra hormone tuyến giáp. Hai hormone tuyến giáp quan trọng nhất là thyroxine (T4) và triiodothyronin (T3) mà chiếm lần lượt khoảng 99,9% và 0,1% hormone tuyến giáp hiện diện trong máu.

Tuy nhiên, hoạt động sinh học chủ yếu là T3. Một khi phóng thích vào máu một số lượng lớn T4 sẽ chuyển thành T3 là loại hormone ảnh hưởng đến sự chuyển hóa tế bào.


Ðiều hòa hormone tuyến giáp - kênh chính

Tuyến giáp tự nó được điều hòa bởi tuyến khác nằm trong não gọi là tuyến yên. Ngược lại, tuyến yên được điều hoà một phần bởi tuyến giáp (thông qua cơ chế đảo ngược của tuyến giáp đối tuyến yên) và bởi tuyến khác nằm ở vùng hạ đồi.

Vùng hạ đồi phóng thích ra hormone được gọi là hormone kích thích thyrotropin (TRH), nó đến kích thích tuyến yên phóng thích hormone kích thích tuyến giáp (TSH). Quay trở lại, TSH đến tuyến giáp kích thích tuyến giáp phóng thích hormone tuyến giáp.

Nếu sự ngắt quảng xảy ra trong bất kỳ khâu nào thì sẽ ảnh hưởng đến việc sản xuất hormone tuyến giáp dẫn đến thiếu hormone tuyến giáp (suy giáp).

• Vùng hạ đồi - TRH

• Tuyến yên- TSH

• Tuyến giáp- T4

Tốc độ sản xuất của hormone tuyến giáp được kiểm soát bởi tuyến yên. Nếu lượng hormone tuyến giáp trong máu để duy trì chức năng bình thường của cơ thể giảm thì tuyến yên sẽ gia tăng phóng thích TSH kích thích sản xuất hormone tuyến giáp.

Ngược lại khi nó tăng thì TSH sẽ giảm để giảm kích thích tuyến giáp sản xuất ra hormone của mình. Trong những người suy giáp thì có sự giảm liên tục mức hormone tuyến giáp trong máu

(BSGD)

[thanh232]

Nguyên nhân của suy giáp là gì ?

Suy giáp là tình trạng rất thông thường. Người ta ước tính có 3- 5% dân số có suy giáp. Nó thường ở nữ hơn nam và tỉ lệ gia tăng với tuổi.

Dưới đây là một số nguyên nhân thông thường của suy giáp ở người lớn và phân tích những trường hợp này.

+ Viêm giáp Hashimoto.

+ Viêm giáp bạch huyết sau cường giáp .

+ Phá hủy tuyến giáp.

+ Bịnh tuyến yên và vùng hạ đồi.

+ Thuốc.

+ Thiếu iod nặng.

1/ Viêm giáp Hashimoto :
Nguyên nhân suy giáp thường nhất ở Mỹ do di truyền được gọi là viêm giáp Hashimoto. Tình trạng này được đặt tên sau khi bác sĩ Hakaru Hashimoto miêu tả đầu tiên vào năm 1912. Ở bịnh này tuyến giáp thường lớn và giảm khả năng sản xuất hormone.

Viêm giáp Hashimoto là bịnh tự miễn do hệ miễn dịch trong cơ thể tấn công vào mô tuyến giáp. Nó được nghĩ rằng do yếu tố di truyền. Ðiều này có nghĩa là tần số bịnh này có tính cách gia đình. Tần số nữ gấp 5-10 lần nam. Mẫu máu của những bịnh nhân này có gia tăng một số kháng thể đối với men peroxidase của tuyến giáp (anti-TPO antibodies).
2/ Viêm giáp bạch huyết sau cường giáp :
Ðây là do viêm tuyến giáp. Khi viêm được gây ra bởi loại bạch cầu đặc biệt như tế bào lympho, nó được xem như là viêm giáp lymphocytic. Tình trạng này thường có sau khi có thai và ảnh hưởng thật sự lên đến 8% phụ nữ sau sanh.

Trong những trường hợp này thường có một giai đoạn cường giáp (một lượng hormone tuyến giáp thái quá phóng thích ra từ tuyến giáp viêm) và theo sau là một giai đoạn suy giáp có thể kéo dài lên đến 6 tháng. Ða phần những phụ nữ này có chức năng tuyến giáp trở lại bình thường mặc dù có thể vẫn còn suy giáp.

3/ Phá hủy tuyến giáp sau dùng iod phóng xạ hoặc phẫu thuật:
Những bịnh nhân được điều trị cường giáp và nhận iod phóng xạ có thể có giảm hoặc mất chức năng của tuyến giáp. Ðiều này phụ thuộc vào một số yếu tố bao gồm liều iod được cho, cùng với kích thước và hoạt động của tuyến giáp.

Nếu sau điều trị với iod phóng xạ 6 tháng mà tuyến giáp không hoạt động lại tốt thì tuyến giáp sẽ không còn đủ chức năng nữa. Kết quả là suy giáp. Cắt bỏ tuyến giáp trong phẫu thuật sẽ có khả năng gây suy giáp.

4/ Bịnh tuyến yên và vùng hạ đồi :
Vì một số lý do nào đó mà tuyến yên hoặc vùng hạ đồi không thể điều khiển tuyến giáp sản xuất ra đủ hormone làm giảm T3, T4 dù rằng tuyến giáp bình thường. Nếu sự thiếu này do tuyến yên thì được gọi là suy giáp cấp hai. Nếu do vùng hạ đồi được gọi là suy giáp cấp ba.

5/ Chấn thương tuyến yên có thể xảy ra sau phẫu thuật não hoặc nếu có giảm tưới máu đến vùng này.
Trong những trường hợp chấn thương tuyến yên, TSH được sản xuất ra của tuyến yên thiếu và mức TSH trong máu thấp. Bởi vì tuyến giáp không được kích thích nữa bởi TSH của tuyến yên dẫn đến suy giáp.

Tuy nhiên những thể suy giáp này được phân biệt với suy giáp do bịnh tuyến giáp vì lúc đó TSH tăng cao do tuyến yên cố gắng kích thích tuyến giáp sản xuất hormone bằng cách tăng TSH nhiều hơn nữa.

Thường thường suy giáp do chấn thương tuyến yên xảy ra cùng lúc với thiếu một số hormone khác do tuyến yên điều hòa như hormone tăng trưởng, sinh dục và chức năng tuyến thượng thận.

6/ Thuốc:
Thuốc dùng để điều trị cường giáp có thể gây ra suy giáp. Những thuốc này bao gồm methimazol (Tapazole) và propylthiouracil (PTU). Những thuốc điều trị tâm thần, lithium cũng được biết làm thay đổi chức năng tuyến giáp và gây suy giáp.

Một điều đáng quan tâm là những thuốc chứa một lượng lớn iod như amiodarone (cordarone), SSKI, và dung dịch lugol cũng có thể gây giảm chức năng tuyến giáp và gây ra suy giáp.

7/ Thiếu iod nặng :
Trên thế giới trong những vùng thiếu iod trong chế độ ăn thì suy giáp nặng có thể xảy ra từ 5-15% dân số. Những vùng như Zaire, Ecuador, India, và Chile. Thiếu iod nặng cũng được thấy ở những vùng núi cao như Andes, Himalayas. Nhờ thêm iod trong muối và bánh mì nên nước Mỹ hiếm khi thấy thiếu iod.

Theo BSGĐ

[thanh232]

Những triệu chứng của suy giáp là gì?

Triệu chứng của suy giáp thường nhẹ.
Các triệu chứng thường không chuyên biệt (có nghĩa là nó giống những triệu chứng của những bịnh khác) và thường được góp phần với vấn đề tuổi tác. Những bịnh nhân suy giáp nhẹ thì không có triệu chứng.

Những triệu chứng trở nên rõ rệt khi suy giáp càng tăng và phần lớn những than phiền liên quan đến chậm chuyển hoá của cơ thể.

Những triệu chứng như sau:

• Mệt.
• Trầm cảm.
• Tăng cân.
• Sợ lạnh.
• Buồn ngủ.
• Tóc thô và khô.
• Táo bón.
• Da khô.
• Hay bị chuột rút.
• Tăng cholesterol trong máu.
• Giảm tập trung.
• Phù chân.

Khi bịnh trở nên nặng hơn thì có thể có phù quanh mắt, chậm nhịp tim, giảm thân nhiệt và suy tim. Trong hầu hết các trường hợp suy giáp được tìm thấy, suy giáp nặng có thể dẫn đến hôn mê (do phù niêm).

Trong những người suy giáp nặng hôn mê do phù niêm thường được khởi phát do những bịnh nặng, phẫu thuật, stress hoặc chấn thương. Tình trạng này cần nhập viện ngay lập tức và được dùng hormone tuyến giáp bằng đường chích.

Suy giáp được chẩn đoán có thể dễ dàng điều trị bằng hormone tuyến giáp thay thế. Nói cách khác suy giáp nếu không điều trị có thể dẫn đến tim lớn, suy tim tăng thêm, và tràn dịch màng phổi.


Suy giáp được chẩn đoán như thế nào ?

Suy giáp cần được nghi ngờ khi thấy bịnh nhân mệt, sợ lạnh, táo bón, da khô, bong vảy. Xét nghiệm máu là cần thiết để giúp chẩn đoán.

Khi suy giáp xuất hiện, hormone tuyến giáp được đo trực tiếp và thường giảm. Tuy nhiên suy giáp ở giai đoạn sớm thì T3, T4 có thể bình thường .

Phương pháp chính để phát hiện cường giáp là đo TSH. Giai đoạn sớm thì TSH được tiết ra bởi tuyến yên. Nếu giảm hormone tuyến giáp xảy ra thì tuyến yên sẽ tăng tiết TSH để tăng kích thích tuyến giáp tăng sản xuất hormone. Ðiều này làm tăng TSH nhưng vẫn giảm hormone tuyến giáp qua nhiều tháng hoặc nhiều năm. Như thế đo TSH sẽ cao trong những trường hợp suy giáp.

Tuy nhiên có một ngoại lệ là nếu giảm hormone tuyến giáp do khiếm khuyết ở tuyến yên hoặc vùng hạ đồi, mức TSH sẽ giảm một cách bất thường. Như đã được đánh giá ở trên thì bịnh này được xem là suy giáp cấp II(secondary), cấp III (tertiary).

Test chuyên biệt - TRH có thể giúp phân biệt bịnh được gây ra bởi tuyến yên hay vùng hạ đồi. Test này yêu cầu chích hormone TRH và được thực hiện bởi chuyên gia nội tiết.

Xét nghiệm máu như trên có thể giúp chẩn đoán suy giáp nhưng không chỉ ra nguyên nhân. Sự kết hợp bịnh sử, lâm sàng, xét nghiệm kháng thể như trên cộng với chụp cắt lớp tuyến giáp giúp chẩn đoán bịnh của tuyến giáp rõ ràng hơn.

Nếu nghi ngờ do nguyên nhân tuyến yên hoặc vùng hạ đồi thì MRI não và những xét nghiệm khác cần làm thêm. Những xét nghiệm làm thêm này được làm tùy từng trường hợp cụ thể.

Theo BSGĐ

[thanh232]

Suy giáp được điều trị ra sao?

Ðiều trị suy giáp phải lâu dài.

Trước khi dùng levothyroxin tổng hợp (T4) có thể dùng những viên thyroid sấy khô. Những viên này thu được từ tuyến giáp của thú. Hiện tại T4 tổng hợp tinh khiết có thể sử dụng rộng rãi. Vì không có lý do gì để dùng những tinh chất này từ tuyến giáp đông khô.

Như đã nói ở trên những hormone của tuyến giáp hoặc động vật thật sự là T3. Thế thì tại sao bác sĩ lại chọn T4 để điều trị ? T3 (cytomel) thì có thể dùng và có chỉ định nào đó cho việc sử dụng nó.

Tuy nhiên phần lớn bịnh nhân dùng T4 tổng hợp (levoxyl, syndroid) thì thích hợp hơn. Ðiều này làm hormone tuyến giáp ổn định hơn và chỉ cần dùng một lần trong ngày, trong khi T3 thì hoạt động ngắn hơn nhiều và cần dùng nhiều lần trong ngày.

Trong phần lớn bịnh nhân thì T4 tổng hợp sẽ sẵn sàng và đều đặn biến đổi thành T3 tự nhiên trong máu và sự biến đổi này được điều hòa thích hợp bởi mô cơ thể.

Liều trung bình T4 được dùng là khoảng 1,6 microgam/kg cân nặng /ngày. Xấp xỉ khoảng 100 - 150 microgam /ngày. Trẻ em cần liều lớn hơn.

Ở những người trẻ khoẻ khởi đầu nên dùng liều thyroid đầy đủ. Nhưng trong những bịnh nhân có bịnh tim trước đó thì liều này có thể làm tăng thêm bịnh tim.

Những người già mà không biết bịnh tim tồn tại trước thì liều như trên có thể dẫn đến bịnh tim không hồi phục dẫn đến đau ngực hoặc sốc tim. Vì lý do đó nên bịnh nhân với tiền sử bịnh tim hoặc nghi ngờ có bịnh thì liều khởi đầu nên là 25mg hoặc ít hơn sau đó tăng dần mỗi sáu tuần.

Ðiều lý tưởng là T4 nên được dùng vào buổi sáng, 30 phút trước khi ăn. Những thuốc khác có chứa sắt, antacid nên được tránh vì chúng gây giảm hấp thu thuốc.

Ðiều trị suy giáp được theo dõi mỗi 6 tuần cho đến khi ổn định. Suốt thời gian này thì cần theo dõi TSH để xác định lượng hormone thay thế đã dùng đủ chưa. Ðiều trị phải làm sao duy trì TSH ở mức bình thường.

Tùy phòng xét nghiệm thì TSH có thể thay đổi nhưng giá trị bình thường dao động 0,5 - 5 µIU/ml. Một khi đã ổn định thì TSH có thể kiểm tra mỗi năm.

Ðiều trị thái quá thyroid có thể có hại và có thể gây ra tăng nhịp tim và huyết áp và cũng gây ra loãng xương. Mọi cố gắng điều trị là làm sao giữ cho TSH trong giới hạn bình thường.

Theo BSGĐ

[thanh232]

Suy giáp tiềm ẩn là gì ?

Suy giáp tiềm ẩn là tình trạng mà bịnh nhân không có triệu chứng lâm sàng. Những bịnh nhân này cũng có lượng hormone tuyến giáp bình thường trong máu.

Bất thường duy nhất là tăng TSH trong máu lúc làm việc. Ðiều này nói lên tuyến yên đang làm việc mạnh mẽ hơn để duy trì mức hormone tuyến giáp trong máu bình thường và tuyến giáp đòi hỏi sự kích thích từ tuyến yên để tạo đủ lượng hormone cần thiết.

Phần lớn những bịnh nhân này sẽ có thể tiến triển thành suy giáp thật sự, đặc biệt là khi TSH trên một mức nào đó.

Trong khi còn nhiều bàn cãi thì nhiều chuyên gia nội tiết sẽ điều trị những bịnh nhân như thế đặc biệt khi họ có cholesterol trong máu cao.

Những bất thường của cholesterol có khả năng cải thiện khi điều trị bằng hormone tuyến giáp. Nếu cholesterol bình thường thì chỉ cần theo dõi mà không cần điều trị và xét nghiệm TSH, hormone tuyến giáp mỗi 4 - 6 tháng để xem có xuất hiện suy giáp hay không.

Những cách đánh giá này là có suy luận và bịnh nhân nên được động viên để nói với bác sĩ những liên quan và ý thích đặc biệt.


Ðiều gì là tốt nhất đối với bạn ?

Nếu bạn thấy có những yếu tố liên quan đến suy giáp bạn nên nói những triệu chứng của bạn cho bác sĩ. Xét nghiệm máu là bước đầu tiên cần làm để chẩn đoán. Từ đó bạn và bác sĩ của bạn sẽ quyết định những bước kế tiếp.

Nếu điều trị được đưa ra, thì điều quan trọng là bạn hãy để cho bác sĩ của bạn biết những gì liên quan hoặc những thắc mắc về bịnh của mình. Hãy nhớ rằng bịnh tuyến giáp là rất bình thường và điều may mắn là suy giáp dễ dàng được mô tả và điều trị.


Tóm lược về suy giáp

Suy giáp liên quan đến đến bất kỳ tình trạng nào mà hormone tuyến giáp sản xuất dưới mức bình thường.

Có nhiều rối loạn liên quan đến suy giáp.

Tuyến giáp được điều khiển bởi tuyến khác trong não gọi là tuyến yên.

Suy giáp là bệnh khá thường gặp.

Triệu chứng của suy giáp thì không đặc trưng.

Xét nghiệm máu là cần thiết để xác định chẩn đoán.

Ngoại trừ những tình trạng nào đó thì điều trị suy giáp cần uống thuốc trong thời gian dài.

Theo BSGĐ